Ana sayfa Ünlü Sozleri Can Yücel Kimdir? Şiiriyle İsyan Eden Adam Can Yücel Hayatı ve Eserleri

Can Yücel Kimdir? Şiiriyle İsyan Eden Adam Can Yücel Hayatı ve Eserleri

0
Can Yücel Kimdir
Can Yücel Kimdir

Can Yücel Kimdir? yazımızla karşınızdayız.

Bir insan şiir gibi küfredebilir mi? Bir baba oğlunun şair olmasında etkili olabilir mi? Can Yücel ile ilgili aradığınız her şey Can Yücel Kimdir? yazımızda…

Can Yücel Kimdir?

Şiirlerinde de hayatında da zekâ ve bilgi hep iç içedir. Onun konuşmaları da şiirleri de bazen öfkeli ve yakıcı bazen de sınırsız ölçüde mizah ve argo yüklü. Kimine göreyse yasaları zorlayacak kadar fütursuz ve saldırgan. Adı Can Yücel. O, hayatta en çok babasın sevdi. Çağın en güzel gözlü Maarif Müfettişi Hasan Ali Yücel’i yani.

Can Yücel Kimdir? yazımızda Can Yücel’in mısrasını sakınmadığı şiirlerinin, sözünü esirgemediği yaşamının ayrıntılarında dolaşacağız. Londra’daki üniversite yurtlarından, Kore’deki askerî birliğe. Cezaevi koğuşlarından Datça’nın uçsuz bucaksız gök mavisi sularına kadar…

Can Yücel Kimdir? Can Yücel’in Çocukluğu ve Babasına Olan Sevgisi

1926 yılının 21 Ağustos’unda doğan Can Yücel, Hasan Ali Yücel’in oğlu. Şair, yazar, felsefe hocası, maarif müfettişi, sonra da İsmet Paşa kabinesinin maarif vekili, konservatuar ve köy enstitülerinin kurucusu Hasan Ali Yücel’in oğlu. Dedesi Mevlana Kapı müritlerinden telgraf nazırı Ali Rıza Bey. Baba Hasan Ali Yücel’in çağa açık tutumuna karşılık, dede tutucu mu tutucu. Can Yücel’in çocukluğu işte böyle bir ortamda boy atıyor.

Hasan Ali Yücel tek parti politikasının sıkıntılı ortamında neler yapabileceğinin yoğun gayreti içinde bir anlamda evden uzak. Çocukların sorumlulukları ise Can Yücel’in güzeller güzeli annesinin üzerinde. Can Yücel’in bir de ikiz kardeşi var: Canan Eronat. Can Yücel işte bu yıllarda 10 yaşında şiire başlıyor bir de futbola. İşte o günlerde Hasan Ali Bey maarif vekili oluyor ve aileye Ankara’nın yolu görünüyor.

Can Yücel Kimdir? – Ankara Yılları

Hasan Ali Yücel’in bakanlık dönemi oldukça çetin geçer. Aydınlanmanın ilk ateşi olarak anılan Köy Enstitüleri’ni kurar. Türk köylüsüne ufuk açan, batıyla tanıştıran, meslek sahibi yapan Köy Enstitüleri’ni. Tutucu politik çevreler saldırılara başlar ve eğitim ve kültür alanındaki birçok projesi engellenir. Köy Enstitüleri’nin komünist yetiştirdiğini öne süren bazı çevreler onu istifaya zorlarlar ve bir süre sonra Köy Enstitüleri kapanır.

Evet, Can Yücel bir bakan çocuğu olmasına rağmen bu durumu hiçbir şekilde abartmaz.  Arkadaşları mahalledeki halktan çocuklardır. Babasının makam aracına da binmez. Zaten protokolü “portakal” gibi bir şey diye tanımlar.

Can Yücel’in baba sevgisi inanılmaz ölçüdedir. Kimi zaman bakanlık döneminde de onunla yolculuklara çıkan Can Yücel bu yolculukları ve babasına duyduğu sevgiyi mısralara döker:

Hayatta ben en çok babamı sevdim

Karaçalılar gibi yerden bitme bir çocuk

Çarpık bacaklarıyla -ha düştü ha düşecek

Nasıl koşarsa ardından bir devin

 

O çapkın babamı ben öyle sevdim

Bilmezdi ki oturduğumuz semti

Geldi mi de gidici – hep, hep acele işi

Çağın en güzel gözlü maarif müfettişi

Atlastan bakardım nereye gitti

Öyle öyle ezber ettim gurbeti…

Şiire başlamasında da babasının etkisi büyüktür. Özellikle babasının, babaannesinin ve çevresindeki insanların şiire olan düşkünlüğü ve kültürü Can Yücel’in şiirle birlikte yetişmesini sağlamıştır.

Can Yücel Kimdir? – Lise ve Üniversite Yılları, Londra, Paris…

İşte yaşamdan her an ve mekânda böylesine keyif alan, bazen de hayatla dalga geçen Can Yücel’in o kendine has esprili kişiliği daha lise yıllarında başlar aslında. Henüz 16 yaşında bir lise öğrencisidir. Mahalle arkadaşlarından biri de Bülent Ecevit. Çok ciddi bir çocuktu ona göre. Arada buluşurlardı.

Can Yücel lisenin ardından babasının açılmasına önayak olduğu Klasik Filoloji’de Latince ve Yunanca okur önce. Hocaları arasında Nurullah ATAÇ ve Cevdet KUDRET de bulunmaktadır. İşte bu sırada başlayan muhalif tavrı üniversite yıllarında da devam eder.

1946’da çok partili düzenle birlikte bu muhalifliği siyasal bir kimlik de kazanır ve hafiften Demokrat Parti’yi destekledikten sonra sol kanattaki sanatçı ve politikalarla da haşır neşir olmaya başlar. Behice Boran’la tanışır. Bakan babanın kulağına bunlar gidince fakültede Almanca öğrendiği için, öyle münasip görülerek Londra’ya yollanır ve Cambridge’de okumaya başlar. Burada hocası Bertrand Russell’dır. Londra’daki arkadaşları arasında yine Bülent Ecevit ve Rahşan Hanım da vardır.

Londra’da Cambridge’in havasına bir türlü alışamayan Can Yücel, Latince’sinin okuldaki Katolik çocuklara göre yetersiz kaldığını ileri sürerek Paris’e atar kapağı. Burada bir “Oh!” der. Bu güzel kentin ve insanların tadını çıkarır. Avni Arbaş, Bedri Rahmi, Selim Turan, Sadi Çalık, İlhan Koman gibi sanatçılarla dostluk eder. Aldığı burs yetersiz kalınca sokaklarda incik boncuk satar, sırtına reklam panosu takıp sokaklarda dolaşır. Keyfi yerindedir ama babası yeni bir talimatla onu geri çağırır. Üstelik ülkede tam da siyasetin çarkları ters yöne dönmeye başladığı bir zamanda. Demokrat Parti iktidardadır artık. Köy Enstitüleri kapatılmıştır. Hasan Ali, bol anaforlu bu siyasal çalkantılarda bunalır.

1953’te askere gider Can Yücel. Kore’ye… Burada Abdi İpekçi ile tanışıp dost olur. Komutanları Cemal Madanoğlu’dur.

Can Yücel Kimdir? – Askerlik Sonrası Evlilik ve İlk Mahkumiyet

Askerlik dönüşü yıllar yılı büyük bir aşkla bağlanacağı Güler Hanım ile evlenir ve çevirmen olarak çalışmaya başlar. Bu arada 1956’da dönemin Devlet Su İşleri Genel Müdürü Süleyman Demirel’in de oluruyla iki yıl boyunca dolgun bir maaşla kurumun Bornova merkezinde de görev yapar tercüman olarak.

Ve ardından İngiltere yılları… Eşi Güler Hanım’la yeniden Londra’dadır Can Yücel. Tam 5 yıl kalacakları Londra’da çocukları Hasan, Güzel ve Su doğar. Can Yücel’in buradaki işi BBC Türkçe Yayınlar bölümünde spikerdir. Ancak BBC’de her şey yolunda gitmez. 3 Haziran 1963’te Nazım Hikmet’in ölümüyle ilgili bir haber başlarına iş açar. BBC istifasını ister. O da istifa edip Türkiye’ye döner. Bu kez durakları Marmaris’tir. Can Yücel burada rehberlik, turizm müdürlüğü; eşi ise öğretmenlik yapar. Bir süre sonra tekrar İstanbul’a gelirler ve Yeni Sabah’ta çalışmaya başlar Can Yücel.

Benzer Sözler :   Konfüçyüs Sözleri - Erdem, Aile, Yönetim Vb. İle İlgili Özlü Sözler

En yakın dostlarından biri şair, ressam Metin Eroğlu’dur. Beyoğlu’nda bir ev tutar ve “Sen çalışma, ben sana bakarım. Sen şiir yaz.” der. Ne var ki bir süre sonra şiirlerinde içki şişeleri üremeye başlar gibi olur. Parasızlıkla gelir, kapıya dayanır. Neyse ki Can Yücel’in annesinin yardımıyla bu sefarete bir son verilebilir. O günlerde Can Yücel Türkiye İşçi Partisi’nin aktif bir üyesidir. Şiirleri ise 1950’de babasının önerisi ve desteğiyle yayımlanan “Yazma”dan bu yana kitaplaşamamıştır. Dergilerde yayımlanır mısraları ve okurları ezbere bilirler onları. Ve tabii ki başarıları belalar izlemeye başlar. Mahkemeler, cezaevleri…

İlk mahkûmiyeti, 12 Mart döneminin bir armağanı. Ama şiirleri sebebiyle değil kitap çevirileri nedeniyle. İşte hapishanelerin aydın, sanatçı ve bilim adamlarıyla dolduğu bu dönemde Can Yücel; Che Guevera, Mao ve Amerikalı bir generalin yazdığı Gerilla Harbi kitabını ve Che Guevera’nın yazdığı başka bir kitabını çevirmekten dolayı 15 yıla mahkûm edilir. 1974’teki affa kadar sürgün sürgün dolaşarak yatar içerde.

Adana Cezaevi’ndeki hatıralarından biri şöyleydi:

12 Mart muhtırasının ardından pek çok aydın ve sanatçının cezaevine tıkıldığı günler. Can Yücel de Adana Cezaevi’ndedir. Suçu Che Guevera Günlüğü kitabını çevirmek. Ancak dostu İlhan Selçuk’un da belirttiği üzere öfkelendiğinde küfür etmek ve içki içmek gibi iyi olmayan huyları olan Can Yücel’in canı cezaevinde içki çeker. Cezaevine yiyecek getirilebildiği o yıllarda Can Yücel’e en çok üzüm getirilirdi. Yiyemediği üzümler onun aklına muzipçe bir fikir getirdi. 10 gün içinde cezaevinde üzümle içki yaptılar ve bu yüzden 3 gün hücre cezasında çarptırıldı.

Can Yücel Kimdir? – Genel Af ve Eserleri

Afla dışarı çıkışının ardından hapishane günlerini Türkiye’nin o günleriyle harmanlayarak, “Bir Siyasinin Şiirleri”ni yayınlar Can Yücel. Deniz Gezmiş’i anlattığı Mare Nostrum’u yani “Bizim Deniz”i tabii.

Bir Siyasinin Şiirleri 1973’te çıkan Sevgi Duvarı kitabını da aşar ve Can Yücel bu sayede kitlelerle daha yaygın bir şekilde buluşur. Ve art arda gelir yeni şiirler yeni kitaplar. Ölüm ve Oğlum, Şiir Alayı, Rengahenk, Gök Yokuş, Canfeda,  Kısa Devre, Çok Bi Çocuk, Gezintiler, Kuzgunun Yavrusu, Gece Vardiyası, Seke Seke, Maaile.

Evet, bir kitabına Maaile ismini veren Can Yücel için ailesi çok önemli. Karısı, çocukları ve torunları. Su, ünlü bir ressam. Güzel, balıkçılık uzmanı. Yeni Hasan da nöropatolog. Amerika’da yaşıyor.

Can Yücel’in bir de şiir ve oyun çevirilerinden söz etmek gerek, daha doğrusu Türkçe söylemelerinden. Ünlü dünya şairlerinden Lorca ve Brecht’ten çevirdiği yapıtların yanı sıra, Shakespeare’den Türkçeye kazandırdığı soneleri edebiyat derslerinde kaynak olur. Dünya edebiyatından çevirilerini “Her Boydan” isimli bir kitapta topladı.

Can Yücel Kimdir? – Can Yücel Hakkında Ne Dediler?

Onun pek çok kitabına önsöz yazan Refik Durbaş, Can Yücel ve şiirini bakın nasıl yorumluyor? “Dalgasını geçiyor hayatla. En çok da kendisiyle. Gündeminde her şey var. Politika da, şehvet de, tarih de, güncel olan da… Özetle ölümü ve yaşamı kucaklayan her şey…”

Necati Doğru da, “Aslında o halkın şairi… Halkın öfkelerini, tepkilerini, kızgınlıklarını dile getiriyor. Onun bulup şiirlerine koyduğu kelimeler aslında halkın taşları. Halk nasıl öfkelenip, taşları yerden alır ve öfkelendiği insanın camına atarsa, Can Yücel de halkın kelimelerini alıp, kurulu düzenin camekânlarına atıyor, tuz buz ediyor. Yanmış kaynamış kemiklere, düzenin pisliklerine, diktatörlüklere, sömürü mekanizmalarına, insan haklarına saygısızlıklara saldırıyor. Ama saldırırken hicivle saldırıyor. Halkın kelimelerini yazdığı için de adama küfürbaz diyorlar ya da düzene başkaldırıyor diyorlar.” der.

Evet, tabii ki Can Yücel ya da pek çok severinin tabiriyle “Can Baba”nın yazın hayatı sadece kitaplarla geçmez. Yıllar yılı çeşitli gazetelerde de köşe yazıları ve denemeleri yayımlanır. Leman ve Öküz’de de yazmıştır.

Sunay Akın şöyle der: “İstanbul Boğazı için martı ne ise, şiirimizde de Can Yücel odur.”

Öküz Dergisi 70. doğum gününde Can Yücel için bir gece düzenler. Eşber Yağmurdereli de katılmıştır o geceye.

Şiirleri Yeni Türkü ve Derya Köroğlu’nun besteleriyle şarkılara da dönüştürüldü.

Eşi Güler Yücel, “Bazen bana soruyorlar, Can’la yaşamak zor olmuyor mu, diye. Oysa bilmiyorlar ki, ben tek bir adamla yaşamıyorum. Çünkü Can, şairdir, bilim adamıdır, akademisyendir, gazetecidir, pek çok politikacıdan daha iyi politika bilir. Çok iyi bir çocuk eğitimcisidir. Bir insanda bu kadar çok insanı bulmak zor olsa gerek. Elbette kırıldığım, darıldığım zamanlar oldu. Ama bir bakarsı, o gece oturur, bir şiir yazar bana. Her şeyi unuturum. Örneğin Akdeniz Yaraşıyor Sana Şiirini hangi kadına yazsa kendinden geçerdi herhalde.” demiştir.

Akdeniz yaraşıyor sana

Yıldızlar terler ya sen de terliyorsun

Aynı ıslak pırıltı burun kanatlarında

Can Yücel Kimdir? – Ölümü

Öfkesiyle, aklıyla, ince mizahıyla geniş kitlelere ulaşmış, dünyaya ve insanlara bir çocuğun penceresinden bakan, yıllarca hakkında onlarca kez dava açılmış bir şair Can Yücel. Atatürk’e, Süleyman Demirel’e hakaret, devlete ve devlet erkânını tağyir ve tezyife varan suçlamalar… Can Yücel son zamanlarında Datça’da yaşamıştır.

Onun vasiyeti de Datça’ya gömülmekti.

Beni kuzum Datça’ya gömün
Geçin Ankara’yı İstanbul’u!
Oralar ağzına kadar dolu
Alabildiğine de pahalı,
Örneğin Zincirlikuyu’da
Bir mezar 750 milyona
Burası nispeten ucuzluk
Ortada kalma tehlikesi de yok
Hayır dua da istemez,
Dediğim gibi beni Datça’ya gömün
Şu deniz gören mezarlığın orda,
Gömü sanıp deşerlerse karışmam ama!

Günebakan çiçekleriyle uğurlandı. 12 Ağustos 1999 yılından beri orada yatıyor.

Umarız Can Yücel Kidir? yazımızı beğenmişsinizdir.

Lütfen yazımız hakkında yorumlarınızı ve eklemek istediklerinizi yorumlar bölümüne ekleyin.

Bizi Facebook, Twitter, Instagram, Google+, Pinterest ve  Youtube hesaplarımızdan takip ederek bize destek olunuz.

Yazımızı Değerlendirebilirsiniz
[Toplam: 5 Ortalama: 3.6]

BİR CEVAP BIRAK

Please enter your comment!
Please enter your name here